مختصات جغرافیایی سرزمین یاجوج و ماجوج در منابع متقدم

از شبکه نخبگان و قرآن‌کاوی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
قَالُوا۟ يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا
(آن گروه به او) گفتند: «ای ذو القرنین یأجوج و مأجوج در این سرزمین فساد می‌کنند؛ آیا ممکن است ما هزینه‌ای برای تو قرار دهیم، که میان ما و آنها سدّی ایجاد کنی؟!»
آیه 94 سوره کهف

عبارت محوری

یاجوج و ماجوج

بیان مطلب علمی

  • ابن سعید (به روایت آلوسی): در فاصله طول جغرافیایی 135 از جزائر خالدات.
  • حمدالله مستوفی در نزهه القلوب: در فاصله طول جغرافیایی 139 از جزائر خالدات. (زیرا گزارش کرده است که 62 درجه از مکه مکرمه اختلاف مقدار طول دارد. مکه مکرمه را هم در طول 77 از جزائر خالدات گزارش کرده است).
  • رسائل اخوان الصفاء: بعد از تصحیح تصحیف در برخی نسخ (در برخی نسخ جابجائی رقم طول و رقم عرض با هم رخ داده است و در برخی چاپها، خیر)، در فاصله طول جغرافیایی 111 از جزائر خالدات.
  • در نقشه ادریسی که برای راجر پادشاه سیسیل در قرن 12 میلادی رسم شده است (Tabula Rogeriana)، سد ذوالقرنین در نقشه در محل گوشه شمال شرقی جهان (در جزء دهم از اجزای دهگانه طول جغرافیایی) بین مختصات 60 شمالی تا 70 شمالی رسم شده است.
  • بطلمیوس (به روایت ابن سعید): در طول جغرافیایی 141 درجه
  • در نقشه تقاسیم البلاد (نسخه کتابخانه ملی، قرن 13 هجری شمسی)، در حدود مختصات 140 درجه طولی و 49 درجه عرضی (در اقلیم هفتم) رسم شده است.
  • در نقشه حاجی احمد عثمانی مربوط به قرن 16 ام (نگهداری در کتابخانه کنگره آمریکا و در دسترس از وب سایت آن)، سرزمین یاجوج و ماجوج در حوالی مختصات 140 درجه غربی فاصله از گرینویچ در آلاسکای فعلی رسم شده است: به نام ولایت هجوس مجوسی

[۱].

  • بر اساس کتاب عجائب الاقالیم السبعه الی نهایه العماره:

در یکی از کتب جغرافیایی قدیم، فاصله طول جغرافیایی محل سد از جزایر خالدات متاخر، 148 طول جغرافیایی داده شده است. به نظر می رسد که این محاسبات متاخر، بر اساس محل جزایر قناری (در حوالی طول 13 غربی از گرینویچ) و بر اساس رصدها از محل طنجه (در حوالی 5 غربی از گرینویچ) بوده باشد. بر این اساس این گونه عمل کرده اند که فاصله طول جغرافیایی محل سد از طنجه را با رصد حساب کرده اند و سپس بعلاوه 8 (فاصله طنجه تا جزایر قناری) نموده اند تا طول از جزایر قناری بدست آید. پس اگر 148 را منهای 8 کنیم، فاصله سد از طنجه (مطابق محاسبه قدماء) بدست می آید. البته یک 5 درجه هم خطای محاسبه وجود دارد چون طول جغرافیایی صنعا، 5 درجه بیشتر از واقع توسط همین کتاب گزارش شده است. پس حدود 5 درجه حاشیه خطا هم داریم. پس برای محاسبه بالا برای محل سد:
148-8=140
ما این 5 درجه حاشیه خطا را از 140 کم می کنیم. چون خطای محاسبه قدما بوده است. حاصل 135 است که دقیقا فاصله طول جغرافیایی طنجه تا یخچال مالاسپینا در آلاسکا است.

برای عرض جغرافیایی محل سد هم عدد 50 در این کتاب گزارش شده است که با عدد عرض جغرافیایی مالاسپینا (59.55) نسبتا نزدیک است.

عرض جغرافیایی شهر فرغانه هم 5 درجه کمتر از واقع در این کتاب گزارش شده است. لذا عدد 50 گزارش شده برای عرض سد یاجوج را بایستی بعلاوه 5 کنیم تا به مقدار واقع نزدیکتر شود که حاصل 55 است. این عدد تا 59.55 فقط حدود 5 درجه (کمتر از 10 درصد) فاصله دارد.

لذا مجموعا می توان محل سد را بر اساس گزارش این کتاب از این قرار دانست:

  1. فاصله طولی 140 درجه از گرینویچ
  2. فاصله عرضی 55 درجه از استوا

که با 140 و 59.5 که مربوط به یخچال مالاسپینا است بسیار نزدیک است.

  • در کتاب صوره الارض خوارزمی، محل کوه یاجوج و ماجوج بین عرض جغرافیایی 51 تا 64 از استوا داده شده است. طول جغرافیایی آن هم حوالی 148 تا 168 تا 179 از جزائر خالدات داده شده است. از آنجائیکه در همین کتاب، طول جغرافیایی نیشابور را 80 و آمل را 77 گزارش کرده است، می توان محل طول جزائر خالدات بر اساس این کتاب را در حوالی 23 غربی گرینویچ دانست. معمولا رصدها در ساحل غربی (مثلا طنجه) انجام میشده و یک عدد ثابت برای محاسبه از محل جزائر خالدات به اعداد طول اضافه میشده است. چون طنجه تقریبا در 5.5 غربی از گرینویچ قرار دارد، پس در این صورت اگر حدود 18 درجه از اعداد کم کنیم، فاصله طول جغرافیایی محلها در این کتاب از طنجه بدست می آید. در این صورت، طول جغرافیایی داده شده برای محل کوه یاجوج و ماجوج حوالی فاصله طولی 130 تا 150 تا 161 از طنجه می شود که برابر فاصله طولی حوالی بریتیش کلمبیا تا آلاسکا تا برینگ از طنجه می شود. طول جغرافیایی شهر یاجوج هم در این کتاب در مختصات 132 از طنجه (137 از گرینویچ) محاسبه می شود. طول جغرافیایی شهر "ماجوج داخلی" هم 134 از طنجه (139 از گرینویچ) از این کتاب محاسبه می شود که با 140 از گرینویچ (محل یخچال مالاسپینا) بسیار نزدیک است.[۲]
یاجوج و ماجوج در آلاسکا

محل جزائر خالدات

در زمانهای مختلف، مکانهای مختلف برای جزائر خالدات مورد استفاده منجمین اعصار و جغرافی دانان قرون مختلف قرار گرفته است که مکان فعلی آنها از این قرار است:

  1. طول جغرافیایی 90 درجه غربی از گرینویچ (جزائر گالاپاگوس)، بر اساس گزارش ابوریحان از پیشینیان از فاصله مختصات "گنگ دژ منتهای مشرق" از جزائر خالدات.
  2. طول جغرافیایی 34.5 درجه غربی از گرینویچ (حدود منتهای شرقی سواحل برزیل)، بر اساس مختصات شهر کاشان در زیج ایلخانی.
  3. طول جغرافیایی 35 درجه غربی از گرینویچ (حدود منتهای شرقی سواحل برزیل)، بر اساس مختصات شهر کاشان در تقاسیم البلاد.
  4. طول جغرافیایی 37.5 درجه غربی از گرینویچ (حدود منتهای شرقی سواحل برزیل)، بر اساس مختصات مکه مکرمه در نزهه القلوب.
  5. طول جغرافیایی 14 درجه غربی از گرینویچ (جزائر قناری)، در برخی منابع متاخر.

در حدیثی از حضرت علی (ع) داریم که الکعبه وسط الارض. این حدیث را ابن القاص بغدادی جغرافیدان از قرن 4 نقل کرده است و گفته است که منظور حضرت از الارض، "زمینهای مسکونی" یا "ربع مسکون" است. ربع مسکون را از جزایر خالدات تا گنگ دژ در منتهای مشرق می دانستند. می دانیم که بین جزایر خالدات تا گنگ دژ، 90 درجه فاصله طول جغرافیایی بوده است. پس کعبه در وسط یک بازه به طول 270 درجه قرار داشته است. پس فاصله کعبه از جزایر خالدات در مغرب و گنگ دژ در مشرق، هر کدام 135 درجه بوده است. چون کعبه در طول جغرافیایی 40 شرقی از گرینویچ قرار دارد، پس جزایر خالدات متقدم بایستی در حدود 95 درجه از گرینویچ قرار داشته بوده باشد که تقریبا با مکان جزایر گالاپاگوس در 90 درجه از گرینویچ برابری می کند. همچنین گنگ دژ بایستی در حدود 175 درجه شرقی از گرینویچ قرار داشته باشد که تقریبا با حوالی انادیر (در نزدیک تنگه برینگ) تطابق دارد.

منابع و پانویس