شبکه نخبگان و قرآن‌کاوی - مشارکت‌های کاربر [fa]

بینش‌های تجربی و فرضیه پیش از آدم: ارزیابی و رد تبیین‌های جایگزین برای آیه ۳۰ سوره بقره از منظر علمی

2025-12-06T07:25:27Z

الهه سادات جعفری:

این مقاله به بررسی کاربرد روش‌ها و اکتشافات علمی در تفسیر یک آیه خاص قرآنی می‌پردازد و به بیانات فرشتگان قبل از خلقت آدم می‌پردازد. این مطالعه به بررسی انتقادی نظرات مختلف مفسران، تعریف مشکل و بررسی دیدگاه‌های آنها می‌پردازد. سه احتمال عمده ارائه‌‌شده توسط مفسران به‌طور کامل در نظر گرفته‌‌شده و قانع‌کننده‌ترین آنها شناسایی می‌شود. مفهوم انسان‌های پیش از آدم به عنوان این منبع، که توسط دیگران پیشنهاد شده‌ است، در اینجا با شواهد علمی مورد مطالعه قرار گرفته ‌است. این مقاله پیشنهاد می‌کند که هومینین‌ها ممکن است موضوع این مشاهدات بوده باشند. این پیشنهاد را با ارزیابی شباهت‌های بین انسان‌ها و انسان‌های مدرن، به‌ویژه با تمرکز بر رفتار و قابلیت‌های آنها بررسی می‌کند. از طریق این تحلیل، مقاله در نهایت به این نتیجه می‌رسد که انسان‌ها واقعاً می‌توانستند به عنوان منبع اطلاعاتی معتبری برای فرشتگان عمل کنند.
کلمات کلیدی: تفسیر قرآن، هومینین‌ها،، تحلیل رفتار، دیدگاه مفسران.

[[رده: چکیده]]
[[رده: تحلیل رفتار]]
[[رده: دیدگاه مفسران]]

تحلیلی بر سبک زندگی مبتنی بر مولفه‌های تمدن‌ساز (بررسی موردی: سوره مبارکه حدید) (مقاله)

2025-12-04T17:19:58Z

الهه سادات جعفری: صفحه‌ای تازه حاوی «=چکیده= تمدن تشکل هماهنگ انسان‌ها در حیات معقول ضمن رابطه عادلانه و اشتراک افراد و گروه‌های جامعه در جهت اهداف مادی و معنوی انسان‌ها در همه ابعاد است. مفهوم تمدن نوین از دیدگاه مکاتب بشری، مولفه‌های مختلفی دارد. این امر از منظر ادیان الهی نی...» ایجاد کرد

=چکیده=
تمدن تشکل هماهنگ انسان‌ها در حیات معقول ضمن رابطه عادلانه و اشتراک افراد و گروه‌های جامعه در جهت اهداف مادی و معنوی انسان‌ها در همه ابعاد است. مفهوم تمدن نوین از دیدگاه مکاتب بشری، مولفه‌های مختلفی دارد. این امر از منظر ادیان الهی نیز معیارهای عملیاتی متفاوتی می‌پذیرد. تمدن نوین جهانی که نتیجه آن، مدرنیته و پیشرفت‌های علم و تکنولوژی است، حاصل تلاش‌های سیصد ساله مغرب زمین است. این در حالی است که مسلمانان قرن‌ها قبل(قرون8 -13) تمدن بزرگ اسلامی را به ظهور رسانده و عملیاتی کردند. قرآن با نگاهی نو به خلقت و طبیعت و تشویق بشر به بررسی خلقت و جهان هستی، «با بیان تسخیر طبیعت از سوی خداوند برای بهره‌برداری انسان آن را آیه و نشانه‌ای برای اهل تفکر و تذکر و صاحبان عقل می‌داند»، یک نگاه جدیدی به بشر عطا کرد که توانست تحول علمی را حاکم کند. این نگاه توانست فرهنگ‌سازی کند و فرهنگی بیافریند که بشر در سایه آن به دستاوردهایی بزرگ نایل آید. تجربه موفق تمدن‌سازی مسلمانان، امکان تکرار و بازگشت در دوران مدرن را نیز دارد. بدین‌سان که با بهره‌گیری از شاخصه‌های تمدن‌ساز قرآنی در آن دوره و بازیابی و به روزرسانی بسیاری از آن شاخصه‌ها برای دوران معاصر، تمدن نوین اسلامی پایه‌ریزی شود و از طریق آن، شیوه‌های زندگی بشر معاصر ارتقا داده ‌شود. شیوه‌های زندگی در مطالعات اجتماعی به «سبک زندگی» تعبیر شده‌ است. سبک زندگی نمایانگر بخش عملی زندگی و ناشی از انتخاب انسان است. سبک زندگی مولفه‌های خاصی دارد که اگر مورد قبول اسلام و برگرفته از قرآن و اهل بیت (علیهم‌السلام) باشد، در اصطلاح «سبک زندگی اسلامی» نامیده می‌شود. بر این پایه سخن اصلی این است که جامعه چه معیارهایی باید داشته‌باشد تا بتواند سبک زندگی اسلامی را برگزیند و درعین‌حال تمدن اسلامی قدیم را برای زندگی بشر همسو با پیشرفت‌های علمی بازیابی نماید . خالق انسان قرآن را کتاب همه زمان‌ها و کلید و راهگشای بشر قرار داده و با قوه عقل که در وجود بشر به ودیعه گذاشته، انسان را به تفکر و تدبر در قرآن فرا می‌خواند. بر این اساس، می‌توان از رهگذر تدبر در آیات الهی مولفه‌های تمدن اسلامی را بازیابی و با محور قرار دادن آنها به تبیین شاخصه‌های سبک زندگی در دنیای مدرن پرداخت. با عنایت به این‌که سوره حدید ازجمله سوره‌هایی است که حاوی نکات دقیقی پیرامون سبک زندگی است، پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی به واکاوی مولفه‌های تمدن‌ساز جهت تحلیل آیات مرتبط با سبک زندگی در این سوره پرداخته ‌است. یافته‌های این پژوهش از وجود مولفه‌هایی چون ایمان و اندیشه توحیدی، عدالت اقتصادی، عقلانیت و خردورزی، تلاش و مدیریت جهادی، علم و حکمت و ... در ارتباط تنگاتنگ با اصول عملی سبک زندگی در حیطه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی حکایت می‌کند.
=كلمات كليدي=
قرآن، تدبر در قرآن، مولفه‌های تمدن‌ساز، سبک زندگی، سوره حدید.

=۱- مقدمه=
از شیوه های زندگی در مطالعات اجتماعی به «سبک زندگی» تعبیر شده است که مجموعه ای از ارزش ها و سلایق و طرز تلقی ها است که میان یک جمع ظهور و بروز می یابد و به آن ها هویت ویژه می بخشد(فدایی، 1395،ج3، ص65). سبک زندگی مولفه های خاصی دارد که اگر مورد قبول اسلام و برگرفته از قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) باشد، در اصطلاح «سبک زندگی اسلامی» نامیده می شود(اژدری، 1394، ش40، ص214). شاخصه و یا مولفه سبک زندگی را می توان از مولفه های تمدن استخراج کرد. تمدن که با مفهوم شهرنشینی همراه است، به صورتی آمال انسان ها را مطرح می کند و سبک زندگی راه رسیدن به این آمال را نشان می دهد(اکبری، 1395، ش5، ص88) . تمدن در فرهنگ غرب به معنی شهروند یا شهرنشین، بر ویژگی‌هایی مانند لطف، کیاست و لیاقت دلالت دارد که لازمه پیشرفت و ترقی افراد و جمعیت‌ شهرها است (اکبری، 1395، ش5، ص88). در فرهنگ فارسی تمدن چنین تعریف شده است: «شهرنشین شدن، خوی شهری گزیدن و با اخلاق مردم آشنا شدن، زندگانی اجتماعی؛ همکاری مردم با یکدیگر در امور زندگانی و فراهم کردن اسباب ترقی و آسایش خود»( اکبری، 1395،ش5، ص88) . مولفه یا شاخصه در لغت به معنای برآمده، مرتفع، چشمگیر، برجسته و آن چیزی است که مقدارش ماهیت چیزی را معین می‌کند(اکبری، 1395، ش5، ص89). هر تمدنی شاخصه‌هایی دارد. ثبات پایداری در نظام شهری، داشتن حکومت، ایجاد تخصص، مراکز اجرایی، قوانین ثابت، مراکز اقتصادی، نهادهای علمی و داشتن نظام اخلاقی از مولفه های تمدن‌ غربی است(اکبری، 1395، ش5، ص87). مؤلفه‌های تمدن نوین بشری از دیدگاه‌های غربی نشان‌دهنده آرمان‌های مشترک برای پیشرفت مادی و فردی است(اکبری، 1395، ش5، ص88). سبک زندگی (Lifestyle) به مجموعه‌ای از الگوها و شیوه‌های رفتاری، عادات، نگرش‌ها، ارزش‌ها و ترجیحات فرد یا گروهی از افراد اشاره دارد که در زندگی روزمره آن‌ها بروز می‌یابد (اکبری، 1395، ش5) سبک زندگی نشان‌دهنده‌ی نحوه‌ی مدیریت زمان، منابع و اولویت‌های فرد در زمینه‌های مختلف زندگی مانند شغل، تفریح، روابط اجتماعی، تغذیه، ورزش و معنویت است . سبک زندگی سالم می تواند به بهبود کیفیت زندگی، افزایش طول عمر و کاهش خطر ابتلا به بیمارهای جسمی و روحی کمک کند. ویژگی های سبک زندگی بر اساس مطالعات انجام شده عبارتند از انتخاب‌ها و عادات روزانه، .ارزش‌ها و باورها، تعاملات اجتماعی ، مصرف‌گرایی، و مدیریت زمان و انرژی هستند. فرهنگ و محیط اجتماعی، اقتصاد و سطح درآمد، تکنولوژی، سلامت جسمی و روانی و آموزش و آگاهی از عوامل موثر بر سبک زندگی هستند(مراجع7 و11). مطالعه و تبیین علمی مفهوم سبک زندگی در غرب، تاریخی پیچیده و چندوجهی دارد که از فلسفه و علوم اجتماعی آغاز شده و با پیشرفت در رشته‌های روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، و پزشکی به یک حوزه مطالعاتی جامع و بین‌رشته‌ای تبدیل شده است. مطالعات نشان می دهد که ادبیات علمی درباره سبک زندگی در غرب، از مباحث فلسفی درباره اخلاق و رفتار فردی شروع شده و به مطالعه‌ی علمی گسترده‌ای درباره تأثیر انتخاب‌ها و عادات روزمره بر سلامت، طبقات اجتماعی، و کیفیت زندگی تبدیل شده است (7 و14و11). امروزه سبک زندگی به عنوان یک موضوع کلیدی در حوزه‌های مختلف از جمله روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، پزشکی، بازاریابی و مطالعات محیط‌زیستی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. این مفهوم نه‌تنها به سلامت و رفاه فردی کمک می‌کند، بلکه در سیاست‌گذاری‌های کلان اجتماعی و فرهنگی نیز نقش اساسی ایفا می‌کند (مراجع7 و14و11). بنابر این سبک زندگی در غرب جهت رفاه و سلامت جامعه تعریف می شود و همه مولفه های تمدن از قبیل حکومت ، انسجام فرهنگی و احتماعی ، توسعه اقتصادی و اموزش و دانش بر اساس منافع فردی را شامل می شود (مراجع7 و14و11). چالش اصلی در این دیدگاه کم رنگ بودن منافع اخلاقی و معنوی است. از آنجایی که انسان با توجه به محدودیت عقلی نمی تواند همه آرزوهای خود را در قالب مولفه های تمدن ساز تعریف کند. بدین جهت انبیا همراه با کتب خاص وظیفه دارند که مستقیم و یا به صورت غیر مستفیم مولفه ها را به بشر معرفی کنند. البته این مولفه ها و به طبع آن سبک زندگی تابعی از علم و تکنولوژی نیز خواهد بود. بدین سان که انسان با بهره گیری از معارف وحیانی شیوه مناسب زندگی خود را برگزیند و به مرور زمان، ضمن پیشرفت های علم و تکنولوژی، معیارهای یک تمدن اسلامی را استخراج و زندگی خود را بر اساس این معیارها بهبود بخشد.
سوره حدید پنجاه و هفتمین سوره قرآن کریم از سوره‌های مدنی است که شامل ۲۹ آیه با موضوعات عقیدتی، اجتماعی و حکومتی می شود. این سوره به دلیل آمدن واژه حدید به معنای آهن در آیه بیست و پنجم به این واژه نام گذاری شده است. سوره حدید در پژوهش های قرآنی بارها مورد بحث قرار گرفته است. از دلایل انتخاب سوره حدید در این تحقیق می توان به نظام موضوعی منسجم و به هم پیوسته در این سوره، تأکید بر اصول اعتقادات( جهان بینی) در این سوره، مدنی بودن و برخورداری از کاربرد های عقیدتی، سیاسی، اجتماعی و فردی جهت تبیین مولفه های تمدن ساز در سبک زندگی اشاره کرد. بر این اساس در پژوهش حاضر، هدف این است که با روش تدبر ترتیبی و با نظرداشتن تناسب معنایی با مولفه های تمدن اسلامی، شاخصه هایی برای سبک زندگی اسلامی در عصر مدرن از آیات سوره حدید استخراج شود. تدبر در سوره های قرآن از جمله روش های جدیدی است که به شکل ترتیب محور، در قالب ساختار هندسی و با روش منطقی و منظم انجام می شود. از این رو می توان تدبر در قرآن را به عنوان راهگشایی دانست که ما را به فهم هماهنگ و منسجم سوره و کشف مراد الهی نزدیک می سازد. تدبر از ریشه "د ب ر" 44 بار و به 11 صورت در قرآن به کار رفته است. تدبیر به معنی پشت سر هم قرار دادن اشیا و یا امورات و تدبر دریافت یا پذیرش اگاهانه تدبیر است. تدبیر ،شان حکیم هنگام سخن گفتن و تدبر، شأن عاقل هنگام شنیدن آن است. خدای حکیم، کلمات، آیات و سوره ها را تدبیر فرموده و با ما سخن گفته است تا ما در سخن و کلام او تدبر کنیم و پس از درک معنی و چینش کلمات در آیات، به فهم منسجم سوره ناِیل آییم (صبوحی، 1402، مراجع 9و10)
رهیافت فوق کوششی است در پاسخگویی به این پرسش کلیدی که: « سبک زندگی با تکیه بر مولفه های تمدن ساز و با محوریت سوره حدید چگونه تبیین می شود؟»
1- =مولفه های تمدن ساز نوین اسلامی=
از دیدگاه مفسران و دانشمندان جامعه شناسی مولفه های تمدن اسلامی به دو دسته قدیم و نوین تقسیم بندی می شود. با عنایت به این که در بیانات مقام معظم رهبری، بارها بر تکرار تمدن سازی مسلمانان در دوره معاصر تحت عنوان تمدن نوین اسلامی تأکید شده است، در این پژوهش، مولفه های تمدن نوین اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری مورد بررسی قرار گرفته است. مقام معظم رهبری، مولفه های تمدن نوین اسلام را مبتنی بر بهره مندی انسانها از همه ظرفیتهای مادی و معنوی می دانند که خداوند برای تامین سعادت و تعالی انان، در عالم طبیعت و در وجود خود آنان تعبیه کرده است. مولفه های قدیم از دیدگاه ایشان عبارتند از: ایمان، محوریت قوانین قرآن، خردورزی و عقلانیت، علم، اخلاق، مجاهدت، حکومت مردمی، پرهیز از تهجر، ایجاد رفاه عمومی، استقرار عدالت، دوری از اقتصاد مبتنی بر ویژه خواری و ربا هستند. ضرورت توجه به مسایل نوین و مقتضیات زمان باعث شده که مقام معظم رهبری1، مولفه های جدید تمدن اسلامی را مطرح کردند که شامل مولفه های تلاش و خلاقیت، رسانه، بهبود روابط بین الملل و صدور احکام فقهی متناسب با نیازهای نوین بشری می شود (اکبری، 1395، ش5، ص85-108)
از نظر دیدگاه مقام معظم رهبری، تمدن اسلامی فضایی است که انسان ها در آن از جهت مادی و معنوی رشد می کنند و در مسیر تکامل و قرب الهی حرکت می کنند. در بعد فردی و اجتماعی، انسان دارای عزت، قدرت و حکمت، اراده و ابتکارو هدفمند است1و2. به عبارت دیگر تمدن اسلامی اولا، از عصر ظهور اسلام و توسط شخص پیامبر اکرم(ص) و بر اساس رهنمودهای آیات قرآن پایه گذاری شده است. ثانیا، تمدن اسلامی همه ابعاد و جوانب مادی و معنوی، فردی و اجتماعی انسانها را در بر می گیرد. ثالثا، مولفه های تمدن اسلامی پویا هستند که قابل انطباق در شرایط مختلف زمانی و مکانی هستند. (اکبری، 1395، ش5، ص85-108)
1. 22//03/1383، بیانات در دیدار طلاب مدرسه علمیه‌‌ آیت‌الله مجتهدی، KHAMENI.IR
2. 21/02/1401، بیانات در دیدار با معلمان، KHAMENI.IR
در این مقاله، با تدبر در سوره مبارکه حدید و دریافت نکات هدایتی سیاق ها ، می توان مولفه های مورد نظر مقام معظم رهبری را با عناوین ایمان و اندیشه توحیدی، معنویت و اخلاق، علم و حکمت، عدالت اقتصادی، عقلانیت و خرد ورزی، تلاش و مدیریت جهادی و نظام حکومت اسلامی تطبیق و در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد.
=3-مولفه های تمدن ساز نوین اسلامی در سوره حدید=
سوره حدید از سور مدنی، مشتمل بر ۲۹ آیه و 4 سیاق است. سوره در آیه ۱ با تسبیح خداوند آغاز و سپس تا آیه ۶ به بیان صفات توحید ربوبی خداوند ادامه یافته است. لذا سیاق اول سوره با وجود قرینه لفظی ((ه)) و ((هو)) و قرینه معنوی از آیات ۱ تا ۶ ادامه دارد. تسبیح به معنای تبری و تنزیه از هر عیب و نقص و نیاز است و کلمه سبح در قالب فعل ماضی به معنی ثبوت و استقرار بوده و مطلق تسبیح، اعم از تسبیح زبانی و تکوینی را شامل می‌شود. لذا آیات مشتمل بر مفهوم تسبیح، معرفت توحیدی را مضاعف نموده و توهم بیجای نیاز خداوند را نیز دفع می‌کند. در ادامه آیات تا آیه ۶، علاوه بر مالکیت مقتدرانه الهی بر عالم، به آفرینش آسمانها و زمین، استقرار عرش، آفرینش شب و روز و اراده و قدرت و علم الهی اشاره نموده و مبانی باور به تسبیح را تقویت، و بی نیازی خداوند را تاکید می‌کند. آیات این سیاق به مولفه های ایمان و اندیشه توحیدی و علم و حکمت و خردورزی و عقلانیت اشاره می کند. کلیدی ترین آیه در این سیاق آیه: «سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» ﴿حدید/1﴾ است که بیانگر مولفه ایمان و اندیشه توحیدی است بدین سان که مفاهیم مشتمل بر تسبیح الهی عالم، آن را تاکید و تقویت می‌نماید. برمبنای تعریفی که از سیاق اول سوره حدید به دست می آید، این آیات با تکیه بر عقلانیت و خردورزی، بر علم و حکمت و آگاهی مخاطب افزوده و زمینه را برای بندگی و عبودیت راستین پروردگار، در راستای نظام آفرینش فراهم می سازد.
آیات سیاق دوم که شامل آیات 7-14 می باشد، بیانگر مولفه معنویت و اخلاق، عدالت اقتصادی، عقلانیت و نظام حکومت اسلامی است)صبوحی، 1402، مراجع 9و10)
در سیاق دوم، در آیه: « آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ فَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَأَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ» ﴿حدید/7﴾ با دو واژه امر «آمنوا» و «انفقوا» خطاب به جامعه ایمانی (آن کنتم مومنین ) مواجه می شویم که با ارتباط لفظی و معنوی تا آیه 14 ادامه می یابند. ملازمت ایمان و انفاق یا به عبارتی ازمایش عمل با عدم وابستگی به دنیا و بذل مال و جان و آنچه به عنوان امانت از سوی خدا به انسان داده شده، در آیات 7-11 دیده می شود. به همین دلیل، در آیه 11، انفاق مومنان را قرض دادن به خدا عنوان می کند که خداوند آن را مضاعف نمود و با اجر کریمانه به آن پاسخ می دهد. در آیه ۸ با توبیخ مخاطبان به دلیل عدم ایمان به رسول مواجه هستیم که با توجه به مفهوم دریافتی از فراز و سیاق آیات و و ملازمت ایمان و انفاق در آیه ۷، ایمان عملی با توجه به مصداق انفاق مورد نظر است. با توجه کلید واژه رسول، این انفاق با طرح بحث قتال در آیه ۱۰، ضرورت یک حرکت جهادی و تلاش همه جانبه در راه خدا و در سایه نظام ولایی پیروی از رسول اکرم (ص) تحقق می یابد. در قسمت دوم این سیاق(12-15)، ظرف و زمان این پاداش را در قیامت نشان می‌دهد که زنان و مردان مومن، با نوری (که از آیات و بینات روشن الهی می باشد)، در مقابل و سمت راستشان حرکت می کنند. بنابر این، اینها کسانی بودند که ایمان قلبی آنان به انفاق عملی گره می خورد. نقش زنان در این زمینه، تاکیدی است که در آیه ۱۲ به مومنین و مومنات شده است. در تقابل آن، در آیه ۱۳ با طرح گفتگوی میان مؤمنان و منافقان در قیامت، سیره و روش منافقان در دنیا را روشن می گرداند. دیواری که بین این دو گروه در قیامت حایل شده و لذا منافقان از مؤمنان طلب نور می کنند و می گویند که «آیا ما با شما نبودیم؟» مؤمنان گویند: «بله ولی شما خود را به فتنه انداختید و منتظر ماندید و تردید کردید و آرزوهای دور و دراز شما را فریب داد تا امر خدا یعنی مرگ رسید». این حسرت و گرفتار شدن به عذاب الهی، نتیجه دنیاطلبی و عدم اطاعت از ایمان و انفاق است. حال جایگاه شما آتش است و شما که سرپرستی و ولایت خدا و رسول را نپذیرفتید، اکنون تحت ولایت آتش قرار گرفته اید)صبوحی، 1402، مراجع 9و10).
سیاق سوم آیات ۱۶ تا ۲۴ شامل است که به صورت خاص و عمده مولفه معنویت و اخلاق را بیان می کند. آیات این سیاق مؤمنان را به خشوع دل نسبت به "ذکرالله "و "وما نزل من الحق" دعوت میکند که مصداق آن با توجه سیاق ایات، دعوت به ایمان و انفاق در راه خداست. به عنوان نمونه مفاهیم فوق در آیه: «أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ و لَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ» ﴿۱۶﴾ مشهود است.
مهمترین مولفه تمدن اسلامی در این سیاق معنویت و اخلاق است که در غالب یاد خدا
و دعوت به انفاق همه جانبه است و این دعوت در برابر خطای دنیا دوستی که پیروان ادیان الهی دیگر مرتکب شده و فاسق گردیدند، بسیار با ارزش هست. عدم خشوع دلهای اهل کتاب در برابر حق، باعث شد که تحقق وعده الهی به طول بیانجامد و دل هایشان سخت و فاسق گردیدند. چنانکه روایات "اَمَد" را رسیدن به سرآمد زمان یعنی برپایی دولت قسط شمرده اند. در آیه: «اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ» ﴿حدید/17). خداوند متعال با دعوت به مولفه تمدن اسلامی عقلانیت و خردورزی و علم و حکمت، تبدیل شدن زمین مرده سخت و نفوذناپذیر به زمین نرم و قابل کشت و زرع را مثال می آورد که شبیه قلب سخت و نفوذناپذیر و قلب نرم و خاشع است. قلبی که نسبت به یاد خدا و دستورات نازل شده از سوی حق، نرم و خاشع باشد و صدق ایمانش را با انفاق و گذشتن از مال وجان در راه خدا به ظهور برساند. بنابر این، ارتباط 16 و 17 نیز روشن می شود. علاوه بر این، زنده شدن هر ساله زمین، نمونه بارز حیات پس از مرگ است که علم به این حقیقت مهم، معاد باوری و نتیجه اش خشوع دل است(ترجمه تفسیر کاشف، ج7، ص416). در برخی از احادیث نقل شده از امام صادق(ع)، مقصود از آیه 17: "زنده شدن زمین به وسیله عدل و قسط بعد از رستگاری است"(کافی، ج8،ص267). این آیات به مولفه های تمدن اسلامی مانند عقلانیت، خردورزی، و علم و حکمت دلالت دارند.
در ایه: «إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ» ﴿ حدید/18﴾ ، مصدق از ماده "صدق" (اسم فاعل و صیغه مبالغه) به معنی صدقه دهنده ای است که به این امر مداومت دارد. بنابر این صدقه همان انفاق است که صدقه دهنده با انفاق، صدق ایمان خود را به اثبات می رساند( المیزان، ج 19، ص 285). خداوند با دلالت لفظی " مصدقات" نقش زنان را در تعاون و همکاری اجتماعی بیان می فرماید. در ادامه ایه این عبارت " أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا " در بر دارنده سنت نیکوی قرض الحسنه است که دوبار در ایات 11و 18 این سوره اشاره شده است. نمونه ی بارز دل بریدن از مال دنیا و عدم وابستگی به ان و دریافت مضاعف اجر کریم از سوی خدا است(اقرضوا و مقراض به معنی قیچی این معنا را می رساند). این نشان بارز بینش توحیدی، تلاش برای رسیدن به عدالت در پرتو مدیریت جهادی و نظام ولایی است.
ادامه این راهکار عملی برای رسیدن به خشوع دل، روش تقابل تبشیر و انذار در آیه 19 ذکر شده است. صدیقون و شهدا کسانی هستند که در سایه ایمان خدا و رسول، اجر و پاداش ویژه خواهند داشت. در مقابل کسانی که ایات الهی را تکذیب و حقایق را بپوشانند، اهل آتش دوزخ هستند. آنچه مانع بروز ایمان حقیقی می شود، دلبستگی به دنیاست که در آیات 20-24 به آن اشاره شده است. خداوند با تکیه بر دعوت بر بینش و آگاهی و عقل، زندگی دنیا را به لعب، لهو، تفاخر و تکاثر در اموال و اولاد(ثروت و قدرت) معرفی می نماید. آیات این سیاق با دو بار بکار رفتن عبارت "اعلموا" در آیات 18و 20، بینش و معرفت نسبت به معاد و نگرش صحیح در باره زندگی دنیا می دهد. خداوند مثل دنیا را به بارانی تشبیه می کند که رشد و رویش حاصل از آن، باعث شگفتی کشاورزان می شود. اما ناگهان محصولات خشک، به خار و خاشاک تبدیل می شوند. لذا لذت ها و اموال فانی است و به دنبال دنیای فانی، آخرتی در پیش است که یک وجه آن عذابی سخت و شدید و وجه دیگر آن آمرزش و رضایت الهی است. پس به سوی مغفرت الهی سبقت بگیرید و به سوی بهشت وسیعی که برای مومنان به خدا و رسول آماده شده است، بشتابید. بنابر این، انسان با بینش و ایمان به خدا و رسولش پذیرای مغفرت و بهشتی از سوی پروردگارش می شود. در ادامه آیات این سیاق می فرماید از دست دادن مال و جان هم نباید باعث حزن و اندوه شود زیرا این ها مظاهر دنیا و موقتی و ناپایدارهستند. بینش قرآنی عدم دلبستگی به دنیاست و هرچه از مال و جان هم که از دست برود در دفتر الهی ثبت و ضبط است. در نهایت، خداوند کسانی را که با طرح بحث بخل، مانع انفاق می شوند، نکوهش می کند. در قسمت دیگر از این سیاق، ریشه دنیا طبی و پرهیز از انفاق را بخل معرفی می کند. چون هیچ مصیبت و کاستی در مال و جان رخ نمی دهد مگر این که در کتابی ثبت شده است تا نسبت به آنچه از دست شما می رود، محزون نشده و نسبت به آنچه به شما رسیده، شادمان نباشید. اینگونه خداوند از بخل ورزیدن و دعوت کردن دیگران به بخل، بیم و انذار می دهد )صبوحی، 1402، مراجع 9و10). آیات این سیاق( 16-24) با نکوهش بخل و اسیب زدایی از اتفاق، بیانگر مولفه تمدن اسلامی معنویت و اخلاق مداری است.
اخرین سیاق سوره حدید اشاره یه مولفه نظام حکومت اسلامی جهت رسیدن به اهداف مولفه های دیگر تمدن اسلامی می کند. آیات ۲۵ تا ۲۹ سوره حدید در آغاز به بحث هدف از ارسال رسل و نزول کتاب می‌پردازد و دو نکته مهم را برپایی قسط و عدالت در جامعه بشری و قیام مردم برای آن را طرح می‌کند. پیامبرانی که با بینات و دلایل روشن و کتاب و میزان دعوی عدالت و گسترش آن در جامعه بشری را دارند: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ» ﴿حدید/25﴾ در حالی که برای هدایت بشر، بینات و کتاب و میزان لازم است لکن به دلیل عناد و دشمنی بعضی از افراد در مقابل رسولان الهی و گسترش حق لازم است که مردم در این راه موانع را برطرف کرده و انبیا را یاری نمایند . بنابر این اگر چه خداوند عزیز و شکست ناپذیر است و به یاری کسی نیازی ندارد. اما مردم باید برای اقامه قسط همراه پیامبران ایستادگی کنند. چنانکه خداوند با بیان تاریخ انبیای گذشته مانند نوح و ابراهیم و تداوم نبوت و کتاب در نسل ایشان از فاسقانی نام می‌برد که خدا و رسولان را یاری نکردند و غایت نهایی الهی به تعویق افتاد. در ادامه در آیه 27، امت حضرت عیسی(ع) با بی‌ رغبتی افراطی نسبت به دنیا باز هم مانع یاری رسول خدا شدند و در نتیجه هدف الهی روی زمین ماند. در آیه : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ » ﴿حدید/28﴾
حال که نوبت به امت رسول گرامی اسلام رسیده است، خداوند خطاب می‌کند ای کسانی که ایمان آورده‌اید در اطاعت فرمان خدا تقوای الهی پیشه کنید و به رسولش در برپایی قسط با هرچه از مال و جان در توان دارید جهاد کنید و در تحقق این هدف بزرگ الهی بکوشید تا دو بهره از رحمت خود را به شما بدهد. این دو بهره عبارت از نیکی در دنیا و آخرت و رفع حجاب از قلب مومنین است.
با اعتقاد به اینکه خداوند تنها خالق و افریینده انسان و جهان نیست بلکه او رب و مدیر و اموزگار انسانهاست( آیات اول سوره علق) و از طریق ارسال رسل وانزال کتب اسمانی، راه اصلاح امور مادی و معنوی، دنیوی و اخروی مورد نیاز بشر را به او اموخته است.( همایون، 1390، 73). منشا تمدنی متعادل، عاری از اسراف و تبذیر و تجاوز و فزون طلبی که بستری هموار برای عبودیت انسان باشد، انبیا بوده اند. هدف از برپایی تمدن اسلامی نیز به فلسفه بعثت پیامبران برمی گردد که انسان را به مرتبه توحید و تزکیه مقام والای انسانی برسانند که لازمه آن ایجاد حکومتی جهانی و بر پایه قسط و عدالت است( سوره حدید، 24) . تحقق این باور در حکومت نهایی و جهانی اسلام و ظهور اخرین حجت حق میسر می گردد.
لذا آیه ۲۹ حساسیت مقطع کنونی پیروان اسلام را نشان می‌دهد که پس از ناکامی امت‌های پیشین، محکم و استوار رسول خدا را برای تحقق قسط و عدل یاری نمایند )صبوحی، 1402، مرجع 9و10). بنابراین پس از بررسی سیاق های چهارگانه و تدبر در آیات هر سیاق، مولفه های تمدن اسلامی در کل سوره استخراج گردید که در جدول شماره 1 نمایش داده شده است . هم چنین شکل (1) اهمیت مولفه های تمدن اسلامی در سوره حدید نشان می دهد. همانطور که شکل (1) نشان می دهد مولفه های ایمان و اندیشه توحیدی، معنویت و اخلاق، و عقلانیت و خردورزی بترتیب اهمیت بیشتری در این سوره دارند.

جدول(1): استخراج مولفه های تمدن اسلامی بر اساس ایات سوره حدید
{| class="wikitable"
! نام مولفهٔ تمدن اسلامی
! شماره آیات مربوط به مولفه در سوره حدید
! تعداد آیات مربوطه
|-
| ایمان و اندیشه توحیدی
| 1–6 و 12–29
| 24
|-
| عقلانیت و خردورزی
| 1–6 و 10 و 16–26
| 18
|-
| عدالت اقتصادی
| 7–11 و 25
| 6
|-
| معنویت و اخلاق
| 7–29
| 23
|-
| نظام حکومت اسلامی
| 7–8 و 10 و 13–14 و 16–17 و 25–29
| 12
|-
| تلاش و مدیریت جهادی
| 25 و 27–29
| 4
|-
! colspan="2" | تعداد ارتباطات محتمل بین مولفه‌ها
| 15
|-
! colspan="2" | جمع تعداد آیات
| 87
|-
! colspan="2" | مقدار متوسط تصمیم‌گیری
| 5.8
|}

[[پرونده:Capture232.jpg|وسط]]

4- =شاخصه های سبک زندگی اسلامی =
جهت دستیابی به شاخصه های سبک زندگی ضرورت دارد هم به نظریه پردازی مفهومی بپردازیم و هم بتوانیم آن را کمی سازی کرده و به سنجش بگذاریم تا جاری شدن آن در جوامع اسلامی و شدت و ضعف آن را دریابیم. سبک زندگی اسلامی مبتنی بر سعادت دنیوی و اخروی است که از دیدگاه مقام رهبری همان «عقل معاش» است (بیانات با دیدار جوانان، 23/7/1391). ایشان، دو سبک توحیدی و غیر توحیدی را برای زندگی تعریف کرده اند. به همین دلیل، طبق نظر و دیدگاه مقام معظم رهبری، شاخصه های سبک زندگی در دو حوزه نظری(ارزشها و هویت ها) و عینی( عملی و مصرفی) تعریف می گردد.
در حوزه عینی نیز شامل فعالیتهای فردی ، خانوادگی و اجتماعی می گردد. در حوزه نظری ایمان، علم و اگاهی، استقلال فکری، توجه به نمادهای دینی و فرهنکی و تاریخی، و الگوگیری از اهل بیت شاخص های اصلی هستند. شاخصه هایی مانند عبودیت الهی، اخلاق مداری و الکوی مصرف در بعد فردی و انضباط، تعاون و انفاق در بعد اجتماعی و در نهایت شاخصه های مانند ازدواج ، روابط خانوادگی، زاد و ولد در بعد خانوادگی تعریف می گردد (امینی، ش84، 1394).
شاخصه های سبک زندگی با توجه به نقطه نظرات مقام معظم رهبری و سوره مبارکه حدید با نام های علم و اگاهی، پرهیز از تقلید، توجه به نمادهای دینی، توجه به ارزش های فرهنگی، الگوگیری از اهل بیت در حوزه نظری و عبودیت الهی، اخلاق مداری و الکوی مصرف در حوزه فردی و انضباط و قانونمنداری، تعاون و انفاق در حوزه اجتماعی در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد.
=5-تحلیل داده ها و مدلسازی مفهومی سبک زندگی اسلامی =
با توجه به اینکه تعداد شاخصه های سبک زندگی اسلامی مورد یازده مورد می باشد، مدل بدست امده با مفروضات ذیل می باشد.
• سبک ها را به دو دسته نظری(5 سبک) و عینی (6 سبک) تقسیم می گردد.
• در هر دسته فقط تعداد ایات مشترکی که دو سبک را با هم اشاره می کند، مورد استفاده قرار می گیرد. این تعداد در شاخه ارتباطی که دو سبک به هم وصل می کند، ثبت می گردد.
• در هر دسته سبکی که بصورت مطلق بیشترین ایات اشاره شده را در سوره داشته باشد، به عنوان قلب مدل قرار می گیرد.
• جهت ساده کردن مدل ، شاخه ارتباطی بین دو سبک را فقط دو سبکی که مقدار اشاره شده شاخه آن از عدد تصمیم گیری بیشتر باشد، رسم و ثبت می گردد.
• عدد تصمیم گیری مساوی است با تعداد محتمل شاخ های بین دو سبک ها تقسیم بر کل ایات اشاره شده سبک ها.
با توجه به موارد فوق جدول(2) تعداد آیات مختلف سوره حدید اشاره شده به سبک های نظری در این مدل نشان می دهد. در این مدل ، سبک الگوگیری از اهل بیت به عنوان قلب می باشد. در ضمن عدد تصمیم گیری جهت حذف سبکها 7/5 می باشد. بنابر این سبکهای پرهیز از تقلید و توجه به نمادهای دینی اهمیت کمتری را در این سوره دارند. شکل(2) مدل بدست امده برای سبک های نظری را نشان می دهد.
جدول(3) و شکل (3) آیات اشاره شده در سوره حدید برای سبک های عینی و مدل بدست امده را نشان می دهد. در این مدل سبک عبودیت الهی به عنوان قلب مدل و انضباط با اهمیت کم می باشند.
جدول(2): استخراج شاخصه های نظری سبک زندگی اسلامی بر اساس ایات سوره حدید

{| class="wikitable"
! نام شاخصه‌های نظری سبک زندگی
! شماره آیات شاخصه سبک زندگی مربوطه در سوره حدید
! تعداد آیات
|-
| علم و آگاهی
| 1–6 و 16 و 17 و 20 و 25–27
| 12
|-
| توجه به ارزش‌های فرهنگی و تاریخی
| 7–16 و 18–21 و 23–29
| 20
|-
| الگوگیری از اهل‌بیت
| 7–15 و 18–29
| 21
|-
| پرهیز از تقلید
| 16 و 29
| 2
|-
| توجه به نمادهای دینی
| 9 و 18
| 2
|-
! colspan="2" | تعداد ارتباطات محتمل بین شاخصه‌ها
| 10
|-
! colspan="2" | جمع تعداد آیات
| 57
|-
! colspan="2" | مقدار متوسط تصمیم‌گیری
| 5.7
|}

[[پرونده:Capture233.jpg|وسط]]
جدول(3) و شکل (3) آیات اشاره شده در سوره حدید برای سبک های عینی و مدل بدست امده را نشان می دهد. در این مدل سبک عبودیت الهی به عنوان قلب مدل و انضباط با اهمیت کم می باشند.

جدول(3): استخراج شاخصه های عینی سبک زندگی اسلامی بر اساس ایات سوره حدید

{| class="wikitable"
! نام شاخصه‌های عینی سبک زندگی
! شماره آیات شاخصه سبک زندگی مربوطه در سوره حدید
! تعداد آیات
|-
| انضباط و قانونمندی
| 8–11
| 4
|-
| الگوی مصرف
| 7–11 و 23–27
| 11
|-
| انفاق
| 7–11 و 16 و 18 و 21–27
| 14
|-
| اخلاق‌مداری
| 12–16 و 19–29
| 16
|-
| تعاون و همکاری متقابل
| 7–11 و 18 و 24–29
| 13
|-
| عبودیت الهی
| 1–29
| 29
|-
! colspan="2" | تعداد ارتباطات محتمل بین شاخصه‌ها
| 15
|-
! colspan="2" | جمع تعداد آیات
| 87
|-
! colspan="2" | مقدار متوسط تصمیم‌گیری
| 5.8
|}
[[پرونده:Capture234.jpg|وسط]]
جهت اینکه نقش شاخصه های سبک زندگی را بر یکدیگر مدل کنیم، آیات مشترک بین سبک ها استخراج شده است . اهمیت هر سبک بر روی سبک های دیگر در شکل (4) نمایش داده شده است. همانطور که دیاگرام شکل(4) نشان می دهد، عبودیت، الگوگیری از اهل بیت، توجه به ارزشهای فرهنگی و انفاق بیشترین نقش در سبک های دیگر دارند.

[[پرونده:Capture235.jpg|وسط]]
=6-ارتباط سازنده و موثر مولفه های تمدن ساز برشاخصه های سبک زندگی =
سیاق اول سوره حدید، به صورت اخص نقش ایمان در بعد نظری و عینی را به صورت شاخصه سبک زندگی مطرح می کند که منشا آن مولفه تمدن ساز اندیشه توحیدی است. آیات شش گانه در آغاز سوره حدید با طرح بحث تسبیح ، بستر سازی برای رسیدن به ایمان حقیقی است که راهکارهای آن در ادامه آیات سوره خواهد آمد. این آیات و آیات سوره توحید بر طبق روایات اهل بیت(ع) بیانگر معرفت و بینش توحیدی است که همراه با عقلانیت و خردورزی، علم و اگاهی به عنوان شاخصه های تمدن اسلامی، زمینه عبودیت الهی و تسلیم در برابر اوامر و نواهی خداوند را به عنوان شاحصه های سبک زندگی فراهم می کند.
آیات سیاق دوم تقربیا همه شاخصه های سبک زندگی را مطرح می کند. برای مثال آیه ۸ با لحن توبیخی و با تاکید بر ایمان عملی و انفاق، ایمان و میثاق دعوت گرفته شده را یادآوری می‌نماید.( «وَمَا لَكُمْ لَا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ وَقَدْ أَخَذَ مِيثَاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» ). چنانکه در ایه 10 نیز این توبیخ را مطرح می‌کند که شما را چه شده که در راه خدا انفاق نمی کنید؟ در حالی که میراث آسمان ها و زمین متعلق به خداست. روشن می‌سازد که انفاق در راه خدا عملی است که ایمان در گرو آن است ( شاخصه انفاق). همچنین در آیه ۱۰ آمده است: «جایگاه کسی که قبل از فتح و پیروزی، انفاق کرده و در راه خدا می جنگد، با کسی که بعد از فتح چنین کند، یکی نخواهد بود. این امر بیانگر موقعیت شناسی و تبعیت از رسول و قانونمندی است ( شاخص الگوگیری از اهل بیت). وقتی مولفه تمدن اسلامی چون عدالت اقتصادی را داریم، باید در مدل و سبک زندگی به ان اهمیت داده و الگوی مصرف را اصلاح نموده اخلاق مدار باشیم و درجامعه تعاون و همکاری متقابل و انفاق را مد نظر قرار دهیم(شاخصه الگوی مصرف و انفاق). لذا ایات سیاق دوم به طور اخص، عدالت اقتصادی را مطرح می کند که در سبک زندگی به شاخصه هایی چون الگوگیری از رسول خدا تحت ولایت و حکومت الهی، اخلاق مداری، اصلاح الگوی مصرف و خودداری از اسراف و تبذیر، تعاون و همکاری متقابل در جامعه و انفاق همه جانبه می رسیم.
آیات سیاق سوم نیز همه شاخص های سبک زندگی اسلامی را اشاره می کند ولی به صورت اخص الگوکیری از اهل بیت به صورت نظری و الگوی مصرف و انفاق را در ابعاد فردی و اجتماعی مطرح می کند.
در سیاق چهارم محوری ترین آیه: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ ﴿حدید/25﴾ است. در این آیه اصلاح الگوی مصرف همراه با تعاون و انفاق و با حرکت و مدیریت جهادی در یک نظام ولایی مطرح می شود که مبنای آن مولفه های تمدن اسلامی چون ایمان و اندیشه توحیدی، عدالت اقتصادی و معنویت و اخلاق است.
آیات سیاق چهارم به طور گسترده اکثر مولفه های تمدن و شاخصه های سبک زندگی را در قالب حکومت اسلامی و ولایی مطرح می کند. برای مثال، رابطه مستحکم و گسست ناپذیر میان جهان بینی توحیدی و انفاق وجود را مطرح می کندکه مقام معظم رهبری در باره انفاق می فرماید، "انفاق دارای دو فایده است، فایده نقد و تخلف ناپذیر و همگانی، و فایده محتمل و نه چندان همگی که به انفاق شونده می رسد"( بیانات رهبری 23/7/1370). درحقیقت خدا باوری و معاد باوری و اعتقاد راسخ به اینکه هر آنچه هست از ان خداست و انفاق، تعالی روح و عدم دنیا طلبی است . در جای دیگر مقام معظم رهبری می فرملید: "باید کاری کنید در مردم جوشش انفاق به وجود آید"(بیانات رهبری در دیدار با مسئولان کمیته امداد امام خمینی 14/12/1370). از سویی دیگر طبق آیات دیگر این سیاق، انفاق کردن فقط در موارد مالی و پول دادن نیست بلکه هر انچه را که لازمه اجر و حاکمیت عدالت و قسط است، را نیز شامل می شود. این انفاق باید در موقعیت مناسب خود انجام گیرد. به همین دلیل کسانی که قبل از فتح و بعد از فتح انفاق می کنند، یکسان نیستند. انجام هر عمل حسنه، احسان و انفاق، تلاش برای رفع فقر و محرومیت مورد رضایت الهی و بیانگر تعاون و همکاری متقابل، اصلاح الگوی مصرف و اخلاق مداری در قالب شاخصه های سبک زندگی اسلامی است. خداوند در این سوره تاکید دارد که برای حرکت از توحید به سمت برپایی قسط و عدل، باید از گذرگاه ایمان و انفاق عبور کرد"(صبوحی، 1396، مرجع 8).
جدول (4) همه آیات مربوطه به مولفه های تمدن اسلامی و سبک های زندگی اسلامی را نشان می دهد. جهت ارتباط سبک ها به مولفه های تمدن ، ایات مشترک بین انها استخراج شده است . شکل (5) نقش هر کدام از مولفه ها ی تمدن را در هر سبک نشان می دهد. مولفه های تمدن اندیشه توحیدی، معنویت و اخلاق ، و نظام حکومت اسلامی بیشترین نقش را در سبکهای زندگی دارند.

جدول(4): استخراج مولفه های تمدن اسلامی و شاخصه های سبک زندگی بر اساس ایات سوره حدید
[[پرونده:Capture236.jpg|وسط]]

[[پرونده:Capture237.jpg|وسط]]
=7-یافته های تحقیق =
با عنایت به رابطه مولفه های تمدن ساز و شاخصه های سبک زندگی اسلامی که در سوره حدید به آن اشاره شده است، می توان موارد زیر را به عنوان یافته های این پژوهش با تکیه بر روش تدبر ترتیب محور مورد توجه قرار داد:
1- عقلانیت و خردورزی، علم و اگاهی به عنوان مولفه های تمدن اسلامی، زمینه عبودیت الهی و تسلیم در برابر اوامر و نواهی خداوند را به عنوان شاحصه های سبک زندگی فراهم می کند.
2- مولفه تمدن اسلامی چون عدالت اقتصادی در عرصه عملی زندگی، الگوی مصرف را به عنوان شاخصه سبک زندگی اصلاح می نماید.
3- انفاق و تعاون و همکاری متقابل جامعه به عنوان شاخصه سبک زندگی، منجر به ایجاد عدالت اقتصادی به عنوان مولفه تمدن اسلامی می گردد.
4- الگوگیری از رسول خدا تحت ولایت و حکومت الهی، اخلاق مداری، اصلاح الگوی مصرف و خودداری از اسراف و تبذیر، تعاون و همکاری متقابل در جامعه و انفاق همه جانبه را در پی دارد.
5-مولفه های تمدن اسلامی مانند ایمان و عقلانیت، معنویت، اخلاق و عدالت اقتصادی زمینه ساز حرکت و مدیریت جهادی در نظام ولایی است.
6- جهان بینی توحیدی زمینه ساز انفاق و انفاق نیز تنظیم کننده روابط اقتصادی در حکومت اسلامی است.
7- عبودیت الهی و الگوگیری از اهل بیت به عنوان دو شاخصه مهم سبک زندگی نقش تعیین کننده در شاخصه های دیگر سبک زندگی دارند. از طرفی هر دو شاخصه مستخرج از ایمان و اندیشه توحیدی و معنویت به عنوان مولفه تمدن اسلامی می باشد.
8- نقش نظام حکومت اسلامی در همه سبک ها بصورت بارز در شکل (5) دیده می شود. و این بدین معنی است نظام حکومت اسلامی در صورتی می تواند مقدمات ظهور آماده کند که همه شاخصه های سبک زندگی بصورت یکسان در زندگی فردی و اجتماعی دیده شود.
=8-نتیجه گیری=
سوره حدید افقی را ترسیم نموده و راه تحقق آن را نیز بیان می دارد. ایمان حقیقی که با صدق گره خورده و مومن را از منافق متمایز می کند . اثبات صدق ایمان با عدم بخل، انفاق و گذشتن از جان و مال در راه خدا و با رهبری ولایت خدا است. بنابراین، این راهکار از سویی باعث خشوع دل و رسیدن به مغفرت و اجر کریم می گردد و از سویی دیگر انفاق، مقدمه جهاد و حرکت در راه خدا برای تحقق قسط و عدالت است. در سایه این عدالت، مسیر حرکت انسان از مبدا به سوی معاد با روشنگری نور ولایت خدا و رسول(ص) و عمل به قرآن روشن می شود. شجره طیبه توحید، همراه با بینات و کتاب توسط انبیا الهی کاشته و بارور می شود که ثمره و محصول آن، عدالت و قسط است و آبیاری آن با بذل مال و جان و اطاعت از خدا و رسول انجام می شود. این هدف هنوز تحقق نیافته و یاران راستی و منتظران واقعی باید این زمینه را فراهم سازند.
با توجه به سوره حدید، جامعه ای که باور توحیدی دارد برای رسیدن به عدالت، لازم است که مسیر و جادۀ ایمان توام با انفاق را طی کند. طلیعه سوره با توحید و تسبیح و پایان آن برپایی قسط و عدالت است.حقیقت ایمان، انفاق از مال و جان در راه خداست. این امر باید تحت ولایت و رهبری رسول خدا و امامان معصوم انجام گیرد.
در ترسیم سبک زندگی بر اساس سوره حدید، مومنان باید مفهوم تسبیح، خدا باوری و ایمان به معاد را در عمق وجود خود قوت بخشند. هم چنین با تکیه بر عقلانیت و خرد ورزی و با کسب علم و اگاهی، به ارزشهای دینی، فرهنگی و تاریخی خود واقف باشند. موارد فوق یک سبک زندگی را ترسیم می کند که در آن با الگوگیری از اهل بیت، هم منضبط و هم حال اخلاق مدار است و با تعامل سازنده، تعاون، همکاری متقابل جهت تحقق وعده نهایی خدا و اجرای قسط و عدل بکوشد. بنابر این سبک زندگی اسلامی، یک راهکار اعتقادی و عملی است که جامعه اسلامی را برای پذیرش واقعی حاکمیت عدل و قسط الهی و ظهور منجی عالم بشریت آماده می سازد.

=منابع=

[[رده:مقاله]]
[[رده:تمدن]]
[[رده:سبک زندگی]]
[[رده:سوره حدید]]

67. قرآن کریم، ترجمه مهدی الهی قمی ، تهرآن، انتشارات پیراسته

68. طباطبایی، محمدحسین ، "ترجمه تفسیر المیران "، ترجمه:محمدباقر موسوی ، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات ، 1370.

69. مکارم شیرازی، محمد، "تفسیر نمونه "، جلد 23و 24، قم ، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، 1371.

70. دانش، موسی، " ترجمه تفسیر کاشف"، قم، انتشارات دفتر تبلیقات اسلامی حوزه علمیه قم، 1378.

71. کلینی، محمد بن یعقوب، "الکافی"، قم، انتشارات دار الحدیث، 1429ق.

72. جلالوند، بهزاد، "بنیان های قرآنی و روایی تمدن اسلامی"، قم، انتشارات مصباح اندیشه، 1398.

73. شوشتری، مهدی، "مبانی فقهی سبک زندگی اسلامی"، قم، انتشارات مصباح اندیشه، 1399.

74. دارابی، مرضیه، صبوحی، علی، " سوره مبارکه "حدید" راهبردی به سوی ظهور" همایش ملی فقه و علوم اسلامی، قم، 1396.

75. صبوحی، علی، "آشنایی با روش تدبر در سوره های قرآن کریم" ، قم، انتشارات تدبر در کلام وحی و سیره ائمه اطهار، 1402.

76. صبوحی، علی، "تدبر در قرآن کریم، جلد2، سوره های نجم تا حدید" ، قم، انتشارات مولف، 1402.

77. کاویانی، محمد، " سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن"، تهران، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398.

78. اکبری، مرتضی، رضایی، فریدون، " واکاوی شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری(مدظله)" ، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، سال سوم، شماره 5، ص 85-108، 1394.

79. علامه طباطبایی، سید محمد حسین، " سبک زندگی مومنانه"، تهران، انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت، 1394.

80. شبدینی، محمد، نصرالله پور، ابراهیم، کریمی، علی، " سبک زندگی اسلامی"، قم، انتشارات زمزم هدایت، 1395.

81. امینی، نوروز / حلال خور، کوثر ، "مؤلفه های سبک زندگی دینی از دیدگاه مقام معظم رهبری" ، مهندسی فرهنگی ، تابستان 1394 - شماره 84 ,

82. فدایی، مهدی، "نسبت سبک زندگی و معنای زندگی در اندیشه آلفرد آلدلر"، فصل نامه پژوهش نامه سبک زندگی، سال دوم، شماره 3، 1395.

83. اژدری، محمد، " بررسی مولفه های سبک زندگی از نگاه اسلام و ائمه اطهار (ع) و مقایسه آن با سبک زندگی سرمایه داری"، فرهنگ مردم ایران، شماره 40-41، 1394، ص 213-239.

پرونده:Capture237.jpg

2025-12-04T17:10:07Z

الهه سادات جعفری:

پرونده:Capture236.jpg

2025-12-04T17:07:37Z

الهه سادات جعفری:

پرونده:Capture235.jpg

2025-12-04T17:02:00Z

الهه سادات جعفری:

پرونده:Capture234.jpg

2025-12-04T16:59:06Z

الهه سادات جعفری:

پرونده:Capture233.jpg

2025-12-04T16:52:34Z

الهه سادات جعفری:

پرونده:Capture232.jpg

2025-12-04T16:45:53Z

الهه سادات جعفری:

تحلیلی بر سبک زندگی مبتنی بر مولفه‌های تمدن‌ساز (بررسی موردی: سوره مبارکه حدید)

2025-12-04T16:28:22Z

الهه سادات جعفری:

تمدن تشکل هماهنگ انسان‌ها در حیات معقول ضمن رابطه عادلانه و اشتراک افراد و گروه‌های جامعه در جهت اهداف مادی و معنوی انسان‌ها در همه ابعاد است. مفهوم تمدن نوین از دیدگاه مکاتب بشری، مولفه‌های مختلفی دارد. این امر از منظر ادیان الهی نیز معیارهای عملیاتی متفاوتی می‌پذیرد. تمدن نوین جهانی که نتیجه آن، مدرنیته و پیشرفت‌های علم و تکنولوژی است، حاصل تلاش‌های سیصد ساله مغرب زمین است. این در حالی است که مسلمانان قرن‌ها قبل(قرون8 -13) تمدن بزرگ اسلامی را به ظهور رسانده و عملیاتی کردند. قرآن با نگاهی نو به خلقت و طبیعت و تشویق بشر به بررسی خلقت و جهان هستی، «با بیان تسخیر طبیعت از سوی خداوند برای بهره‌برداری انسان آن را آیه و نشانه‌ای برای اهل تفکر و تذکر و صاحبان عقل می‌داند»، یک نگاه جدیدی به بشر عطا کرد که توانست تحول علمی را حاکم کند. این نگاه توانست فرهنگ‌سازی کند و فرهنگی بیافریند که بشر در سایه آن به دستاوردهایی بزرگ نایل آید. تجربه موفق تمدن‌سازی مسلمانان، امکان تکرار و بازگشت در دوران مدرن را نیز دارد. بدین‌سان که با بهره‌گیری از شاخصه‌های تمدن‌ساز قرآنی در آن دوره و بازیابی و به روزرسانی بسیاری از آن شاخصه‌ها برای دوران معاصر، تمدن نوین اسلامی پایه‌ریزی شود و از طریق آن، شیوه‌های زندگی بشر معاصر ارتقا داده ‌شود. شیوه‌های زندگی در مطالعات اجتماعی به «سبک زندگی» تعبیر شده‌ است. سبک زندگی نمایانگر بخش عملی زندگی و ناشی از انتخاب انسان است. سبک زندگی مولفه‌های خاصی دارد که اگر مورد قبول اسلام و برگرفته از قرآن و اهل بیت (علیهم‌السلام) باشد، در اصطلاح «سبک زندگی اسلامی» نامیده می‌شود. بر این پایه سخن اصلی این است که جامعه چه معیارهایی باید داشته‌باشد تا بتواند سبک زندگی اسلامی را برگزیند و درعین‌حال تمدن اسلامی قدیم را برای زندگی بشر همسو با پیشرفت‌های علمی بازیابی نماید . خالق انسان قرآن را کتاب همه زمان‌ها و کلید و راهگشای بشر قرار داده و با قوه عقل که در وجود بشر به ودیعه گذاشته، انسان را به تفکر و تدبر در قرآن فرا می‌خواند. بر این اساس، می‌توان از رهگذر تدبر در آیات الهی مولفه‌های تمدن اسلامی را بازیابی و با محور قرار دادن آنها به تبیین شاخصه‌های سبک زندگی در دنیای مدرن پرداخت. با عنایت به این‌که سوره حدید ازجمله سوره‌هایی است که حاوی نکات دقیقی پیرامون سبک زندگی است، پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی به واکاوی مولفه‌های تمدن‌ساز جهت تحلیل آیات مرتبط با سبک زندگی در این سوره پرداخته ‌است. یافته‌های این پژوهش از وجود مولفه‌هایی چون ایمان و اندیشه توحیدی، عدالت اقتصادی، عقلانیت و خردورزی، تلاش و مدیریت جهادی، علم و حکمت و ... در ارتباط تنگاتنگ با اصول عملی سبک زندگی در حیطه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی حکایت می‌کند.
كلمات كليدي: قرآن، تدبر در قرآن، مولفه‌های تمدن‌ساز، سبک زندگی، سوره حدید.

[[رده: چکیده]]
[[رده: سبک زندگی]]
[[رده: تمدن‌ساز]]

تحلیلی بر سبک زندگی مبتنی بر مولفه‌های تمدن‌ساز (بررسی موردی: سوره مبارکه حدید)

2025-10-13T13:42:59Z

الهه سادات جعفری: صفحه‌ای تازه حاوی «تمدن تشکل هماهنگ انسان‌ها در حیات معقول ضمن رابطه عادلانه و اشتراک افراد و گروه‌های جامعه در جهت اهداف مادی و معنوی انسان‌ها در همه ابعاد است. مفهوم تمدن نوین از دیدگاه مکاتب بشری، مولفه‌های مختلفی دارد. این امر از منظر ادیان الهی نیز معیار...» ایجاد کرد

تمدن تشکل هماهنگ انسان‌ها در حیات معقول ضمن رابطه عادلانه و اشتراک افراد و گروه‌های جامعه در جهت اهداف مادی و معنوی انسان‌ها در همه ابعاد است. مفهوم تمدن نوین از دیدگاه مکاتب بشری، مولفه‌های مختلفی دارد. این امر از منظر ادیان الهی نیز معیارهای عملیاتی متفاوتی می‌پذیرد. تمدن نوین جهانی که نتیجه آن، مدرنیته و پیشرفت‌های علم و تکنولوژی است، حاصل تلاش‌های سیصد ساله مغرب زمین است. این در حالی است که مسلمانان قرن‌ها قبل(قرون8 -13) تمدن بزرگ اسلامی را به ظهور رسانده و عملیاتی کردند. قرآن با نگاهی نو به خلقت و طبیعت و تشویق بشر به بررسی خلقت و جهان هستی، «با بیان تسخیر طبیعت از سوی خداوند برای بهره‌برداری انسان آن را آیه و نشانه‌ای برای اهل تفکر و تذکر و صاحبان عقل می‌داند»، یک نگاه جدیدی به بشر عطا کرد که توانست تحول علمی را حاکم کند. این نگاه توانست فرهنگ‌سازی کند و فرهنگی بیافریند که بشر در سایه آن به دستاوردهایی بزرگ نایل آید. تجربه موفق تمدن‌سازی مسلمانان، امکان تکرار و بازگشت در دوران مدرن را نیز دارد. بدین‌سان که با بهره‌گیری از شاخصه‌های تمدن‌ساز قرآنی در آن دوره و بازیابی و به روزرسانی بسیاری از آن شاخصه‌ها برای دوران معاصر، تمدن نوین اسلامی پایه‌ریزی شود و از طریق آن، شیوه‌های زندگی بشر معاصر ارتقا داده ‌شود. شیوه‌های زندگی در مطالعات اجتماعی به «سبک زندگی» تعبیر شده‌ است. سبک زندگی نمایانگر بخش عملی زندگی و ناشی از انتخاب انسان است. سبک زندگی مولفه‌های خاصی دارد که اگر مورد قبول اسلام و برگرفته از قرآن و اهل بیت (علیهم‌السلام) باشد، در اصطلاح «سبک زندگی اسلامی» نامیده می‌شود. بر این پایه سخن اصلی این است که جامعه چه معیارهایی باید داشته‌باشد تا بتواند سبک زندگی اسلامی را برگزیند و درعین‌حال تمدن اسلامی قدیم را برای زندگی بشر همسو با پیشرفت‌های علمی بازیابی نماید . خالق انسان قرآن را کتاب همه زمان‌ها و کلید و راهگشای بشر قرار داده و با قوه عقل که در وجود بشر به ودیعه گذاشته، انسان را به تفکر و تدبر در قرآن فرا می‌خواند. بر این اساس، می‌توان از رهگذر تدبر در آیات الهی مولفه‌های تمدن اسلامی را بازیابی و با محور قرار دادن آنها به تبیین شاخصه‌های سبک زندگی در دنیای مدرن پرداخت. با عنایت به این‌که سوره حدید ازجمله سوره‌هایی است که حاوی نکات دقیقی پیرامون سبک زندگی است، پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی به واکاوی مولفه‌های تمدن‌ساز جهت تحلیل آیات مرتبط با سبک زندگی در این سوره پرداخته ‌است. یافته‌های این پژوهش از وجود مولفه‌هایی چون ایمان و اندیشه توحیدی، عدالت اقتصادی، عقلانیت و خردورزی، تلاش و مدیریت جهادی، علم و حکمت و ... در ارتباط تنگاتنگ با اصول عملی سبک زندگی در حیطه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی حکایت می‌کند.
كلمات كليدي: قرآن، تدبر در قرآن، مولفه‌های تمدن‌ساز، سبک زندگی، سوره حدید.

[[رده: پیشنهاده]]
[[رده: سبک زندگی]]
[[رده: تمدن‌ساز]]